B O T S W A N A

Opp.: 581.730 km² (19 x België)    Inwoners: 1,85 miljoen (2009)  3 inw./km²)    Regeringsvorm: parlementaire republiek    Hoofdstad: Gaborone
Religie: christendom (15%), e.a.

De Republiek Botswana is een geheel van de zee afgesloten land in het zuiden van Afrika met ruim 1,5 miljoen inwoners. Het grenst aan Namibië, Zimbabwe, Zambia en Zuid-Afrika.
Botswana bestaat voor een groot gedeelte uit een dorre hoogvlakte (circa 1000 m hoog). De Kalahari-woestijn strekt zich uit over het zuiden en het westen.
De rivier Okavango in het noordwesten zorgt voor een reusachtig moerasland.
De regenval varieert in het binnenland van minder dan 20 cm per jaar in het zuidwesten tot ongeveer 64 cm in het noorden. Het klimaat is subtropisch, maar perioden van grote droogte komen dikwijls voor.

Politiek
Het vroegere Britse protectoraat Bechuanaland nam de huidige naam aan na de onafhankelijkheid in 1966. De Botswanese economie is één van de meest robuuste van Afrika en wordt gedomineerd door de diamantindustrie.
Botswana is een parlementaire democratie. De BDP (centrum/centrum-rechts) is sindsdien aan de macht. De oppositie wordt gevormd door de BIP (centrum), de BPP (centrum) en de BNF (centrum-links).
In de jaren tachtig voerde Zuid-Afrika met regelmaat kleine militaire operaties uit in Botswana om ANC- en PAC- leden op te pakken.
Botswana is verdeeld in districten, met aan het hoofd een District Administrator. De leiders (chiefs) van de diverse stammen oefenen invloed uit via de Tribal Administration. Hun macht is echter sinds 1966 sterk afgenomen en toch genieten ze nog veel respect en gezag.

Seretse Khama
Seretse Khama (1921 - 1980) was een Botswaans politicus en de eerste president van Botswana.
Hij was de kleinzoon van het beroemde stamhoofd (Chief) Khama III van de Bangwato. Na het overlijden van zijn vader, Chief Sekgoma II, kwam het leiderschap in handen van zijn oom Tshekedi, die regent werd. Tshedeki werd Seretse Khama's rivaal, nadat de laatste meerderjarig was geworden en getrouwd was met de Britse Ruth Williams. Tshedeki verzette zich heftig tegen de aanspraken van Seretse Khama op de troon, omdat hij getrouwd was zonder de traditionele Bangwato-gebruiken. Desondanks werd hij door de meerderheid van zijn volk tijdens een kgotla (vergadering van stamoudsten) erkend en tot Chief gekozen.
Omdat zijn huwelijk met een blanke vrouw veel weerstand opriep bij de apartheidsregering in Zuid-Afrika en zij de handel met moederland Groot-Brittannië dreigden stop te zetten, werd Seretse Khama door de Britten onder valse voorwendselen naar Londen geroepen en daar voor vijf jaar onder huisarrest gesteld. Tshedeki werd opnieuw regent, maar werd niet van harte geaccepteerd door de Bangwato.
In 1956 kwam het tot een compromis: Tshedeki en Seretse Khama lieten beiden hun rechten op de Bangwato-troon vervallen. Seretse Khama kon naar het Britse protectoraat Beetsjoeanaland terugkeren.
In 1962 richtte Seretse Khama de Botswana Democratic Party (Botswaanse Democratische Partij) op. De BDP streefde naar onafhankelijkheid binnen het Brits Gemenebest.
Bij de verkiezingen voor de Wetgevende Vergadering van Beetsjoeanaland werd de BDP de grootste partij. Khama werd premier van een autonoom Beetsjoeanaland. Voor de gelegenheid werd de naam Beetsjoeanaland veranderd in Botswana.
In 1966 werd Botswana een onafhankelijke republiek binnen het Brits Gemenebest met Seretse Khama als president. Hij werd door de Engelse koningin in de ridderstand verheven (knight) en mocht zich laten aanspreken als sir. Bij de eerste verkiezingen na de onafhankelijkheid, op 18 oktober 1969, behaalde zijn Botswana Democratic Party 24 van de 31 zetels in het parlement.
Seretse Khama ontpopte zich als een gematigd leider die samenwerking tussen de zwarten en de blanken nastreefde. Hij hield zich aan de democratische spelregels en maakte van zijn land geen eenpartijstaat zoals in veel Afrikaanse buurlanden in die tijd. De economie voer wel onder zijn bewind. Hoewel hij het apartheidsregime niet erkende, bleef hij wel op goede voet met de Zuid-Afrikaanse regering, omdat veel Botswanezen als arbeider in de Zuid-Afrikaanse mijnen werkten.
Hij speelde een belangrijke rol bij de onderhandelingen die leidden tot een onafhankelijk Zimbabwe.
Khama had een slechte gezondheid: in 1960 kreeg hij de diagnose diabetes -waarvoor toen nog amper zorg bestond- en in 1965 en 1968 werd hij voor een leveraandoening in Johannesburg behandeld. Vervolgens onderging hij in 1976 aldaar een pacemakeroperatie, wat hij daarop regelmatig in Londen liet controleren.
Zo ook in 1980 en prompt werd bij hem niet meer behandelbare alvleesklierkanker geconstateerd. Hij overleed enige maanden later, thuis, op 59-jarige leeftijd.
Seretse Khama's grootste kracht was dat hij de traditionele leiders (chiefs) wist over te halen om mee te werken aan een democratische regering. Daarnaast wist hij door zijn multi-etnisch beleid ervoor te zorgen dat conflicten tussen de autochtone en de blanke bevolking uitbleven. Daarmee was hij voorganger van de Zuid-Afrikaanse president Nelson Mandela.

Noodtoestand
In augustus 2025 riep Botswana de noodtoestand voor de volksgezondheid uit vanwege een tekort aan essentiële medicijnen (kanker, hiv, tuberculose) en medische apparatuur. President Duma Boko maakte dit bekend in een televisietoespraak en presenteerde een plan van miljoenen dollars om de toeleveringsketen onder militair toezicht te verbeteren. Het beheersen van de tekorten zou "zeer prijsgevoelig zijn vanwege onze beperkte schatkist," zei hij. Eerder die maand werd er bericht van een schuldenlast van meer dan 1 miljard pula (70 miljoen dollar). Het grootste deel van deze schulden was ontstaan doordat patiënten werden opgenomen in privéklinieken voor diensten die niet publiekelijk beschikbaar waren.
De economie van Botswana, met 2,5 miljoen inwoners, is getroffen door een recessie op de internationale diamantmarkt, aangezien het land een van 's werelds grootste diamantproducenten is. Deze situatie, die nog wordt aangewakkerd door de Amerikaanse steunverlagingen, heeft volgens mediaberichten geleid tot hoge werkloosheid en armoede. Volgens UNAIDS financierde de VS een derde van de hiv-bestrijding in Botswana vóór de bezuinigingen die Donald Trump doorvoerde.
"Het werk zal onafgebroken doorgaan totdat de volledige waardeketen van de aanbesteding is hersteld," zei Boko in zijn toespraak, waarbij hij aankondigde dat het ministerie van Financiën 250 miljoen pula (18,3 miljoen dollar) aan noodfinanciering had goedgekeurd.
De president, een 55-jarige advocaat die aan Harvard heeft gestudeerd, schreef geschiedenis toen zijn Umbrella for Democratic Change (UDC) eind vorig jaar een overweldigende overwinning behaalde bij de verkiezingen. Voordat hij aantrad, zei hij dat hij zich vooral zou richten op het herstellen van de economie die te afhankelijk is van diamanten.
Het kinderrechtenagentschap van de VN (Unicef) riep alvast op tot dringende actie om de gezondheid en toekomst van elk kind in Botswana te beschermen.