Black Lives Matter ('Zwarte levens doen ertoe') is een internationale beweging die ontstaan is in de zwarte gemeenschap in de Verenigde Staten als reactie op politiegeweld tegen Afro-Amerikanen. Alles begon met de hashtag #BlackLivesMatter nadat George Zimmerman in 2013 werd vrijgesproken voor de dood van de Afro-Amerikaanse jongere Trayvon Martin het jaar ervoor. Sindsdien zetten de activisten van Black Lives Matter zich in tegen alle vormen van geweld tegen zwarten, inclusief politiegeweld en overbestraffing van zwarten in het Amerikaanse rechtssysteem. De beweging organiseert betogingen en protestacties en daagt sinds 2015 ook politici uit om een positief standpunt in te nemen. BLM is inmiddels van de Verenigde Staten overgewaaid naar Europa. De strijd tegen institutioneel racisme wordt ook hier gevoerd. Zo werd op 5 augustus 2016 het verkeer naar het grootste vliegveld van Londen geblokkeerd door een groep jonge activisten. Black Lives Matter UK wou het hele land platleggen. In het online campagneflimpje klonk de zin 'Dat is voor de 3034 zwarte en bruine lichamen die het afgelopen half jaar verdronken in de Middellandse Zee.' Maar ... reikt dit zwart activisme ook tot in Afrika, waar de wortels liggen van alle Afro-Amerikanen? Als we ons afvragen wat de betekenis is van de zwarte Afrikaanse levens, gaat het niet langer over een minderhedendebat, maar over een mondiaal debat. Eigenlijk zouden Afrikaanse afstammelingen zich helemaal geen minderheid mogen noemen. Ongeveer 200 miljoen mensen die zich met hun Afrikaanse afkomst identificeren, wonen in Afrika. Nog eens miljarden mensen zijn verspreid over de rest van de wereld. Zolang de Black Lives Matter-beweging de berichtgeving in kranten, televisie en sociale media domineert, blijven we geloven dat de alarmerend lage waarde die aan zwarte levens wordt toegekend, een specifiek Amerikaanse kwestie is. Daarmee ontlopen we het debat over structurele achterstelling op Europese en Afrikaanse bodem. Dat resulteert onder meer in het uitblijven van internationale verontwaardiging over terreurgroep Boko Haram die met name Nigeria onveilig maakt. Met 6664 doden op hun kerkstok in een jaar tijd zijn ze door de Global Terrorism Index uitgeroepen tot de meest dodelijke terreurgroep van dit ogenblik. Toen Boko Haram in 2014 een groep van 219 schoolmeisjes uit de noordelijke stad Chibo ontvoerde, barstte kortstondig de actie #Bringbackourgirls op sociale media los. De verontwaardigde internationale gemeenschap ging echter al snel over op de volgende crises met meer directe dreigingen voor het Westen, zoals het oprukken van IS in Noord-Irak en de Russische soldaten op de Krim. Een ander voorbeeld: Congo. Naast de blijvende sociaal-economische ontwrichting door de koloniale heerschappij van België, waarbij miljoen mensen omkwamen, wordt Congo vandaag geteisterd door een strijd om mineralen, gevoerd door buurlanden Rwanda, Uganda en Tanzania. Vrouwen zijn de grootste verliezers. Ze vallen ten prooi aan seksueel misbruik door rebellenleiders, maar ook heel wat blauwhelmen misdragen zich. Het structurele falen van de Verenigde Naties ondermijnt de geloofwaardigheid van de organisatie en haar vredesmissies. Westerse bedrijven genieten intussen economische voordelen van conflictmineralen, waarvoor zwarte levens de prijs betalen. En als institutionele achterstelling niet tot doden leidt, dan wel tot levens waarin kansen worden gemist, zoals in het onderwijssysteem van Zuid-Afrika. Daar protesteerden zwarte studenten tegen de verheerlijking van Brits imperialisme, met het imposante standbeeld van de negentiende-eeuwse Britse koloniale bestuurder en zakenman Cecil Rhodes op de campus van de Universiteit van Kaapstad als symbool. Na de val van Rhodes vervolgden de studenten hun protesten, nu tegen een landelijke verhoging van 10,5 procent. Wat begon op de Universiteit van Witwatersrand, als driedaagse bezetting door haar studenten, verspreidde zich al gauw naar andere grote universiteiten in het land. De protestacties werden voornamelijk geleid door zwarte studentes. Jonge Zuid-Afrikaanse vrouwen als Nompendulo Mkhatshwa stonden vooraan op de barricades, hun hoofd symbolisch gewikkeld in een traditionele Afrikaanse tulband, die normaliter kenmerk was van de traditionele thuiszittende huisvrouw. Ze protesteerden ook tegen andere mistoestanden in het Zuid-Afrikaanse hoger onderwijs: gebrek aan beurzen voor zwarte studenten, hoge salarissen voor de universiteitsdirecteuren, plus een overheid die slechts 0,75 procent van het BNP aan hoger onderwijs besteedt. Zijn de protesten in Zuid-Afrika een voorbode van de zwarte mobilisering over het hele Afrikaanse continent? Voor sommingen kan het niet snel genoeg gaan. Ayaan Hirsi Ali vroeg artiesten Kendrick Lamar en Beyoncé via Twitter wanneer zij zich eindelijk zorgen zouden gaan maken over de Nigeriaanse Chibok-meisjes. Bill Clinton zei in een speech in april dat hij wel wist waar het leven van zwarten ertoe doet ter verdediging van de campagne van zijn vrouw. De opkomst van Black Lives Matter-bewegingen onder de Afrfikaanse diaspona in het Verenigd Koninkrijk, Nederland, België, Duitsland en Zweden is een belangrijke ontwikkeling voor de solidariteit met het onrecht dat Afrikaanse jongeren ondergaan op het continent. In de weken voor de grote Londense protestactie hielden jongeren in andere Europese landen al hun eigen protesten. In Nederland was er een sit-in op de Dam tegen politiegeweld. Deze jongeren hebben vaak een directe link met Afrika. Ze inspireren daardoor een sterkere band tussen diasporakwesties en Afrfikaanse kwesties. Zie ook: dossier racisme.