Eerlijke handel bevordert duurzame ontwikkeling in de internationale handel, met name bij de export van arme landen naar rijke Westerse landen. Koffie-, cacao- of bananenboeren in Latijns Amerika, Afrika en Zuidoost Azië krijgen een prijs voor hun producten die in verhouding staat tot de werkelijke productiekosten, en niet de prijs die wordt bepaald door de verhoudingen op de internationale markt.
In België en Nederland worden de producten verkocht in wereldwinkels, supermarkten en natuurvoedingswinkels.
De allereerste fairtrade-producten werden reeds in de jaren '40 verkocht via kerken in de Westerse wereld, met als bedoeling geld in te zamelen voor mensen in arme landen. De huidige, meer professionele beweging kreeg in Europa definitief vorm in de jaren '60, als politiek gebaar tegen het neo-imperialisme. In 1968 werd het fairtrade-concept officieel omarmd door de UNCTAD, de conferentie van de Verenigde Naties inzake handel en ontwikkeling.
De geloofwaardigheid van fairtrade staat of valt met het bepalen van strikte criteria en een grondige en permanente controle op de naleving daarvan. Inmiddels zijn fairtrade-keurmerken uit meer dan 20 landen aangesloten bij een autonome en onafhankelijke wereldwijde koepelorganisatie: Fairtrade Labelling Organizations International. Hier worden de fairtrade-criteria vastgelegd en assistentie aangereikt om producenten te helpen de normen te halen.
Een product dat het Fairtrade-keurmerk draagt, beantwoordt aan verschillende criteria.
De producenten (vaak boerenorganisaties uit ontwikkelingslanden) kunnen rekenen op een minimumprijs, die de kosten van een verantwoorde productie (sociale factoren, milieu, ...) dekt.
De producenten ontvangen ook een extra ontwikkelingspremie, onafhankelijk van de wereldmarktprijs, om ontwikkelingsprojecten op te zetten in hun gemeenschap, bijvoorbeeld op het vlak van onderwijs, gezondheid, spaar- en kredietsystemen, wegenaanleg, aankoop van machines of organisatieversterking.
De contracten met de koper of de invoerder worden zoveel mogelijk afgesloten voor een lange periode.
Productie en commercialisering gebeuren ter plaatse op een transparante manier.
De arbeiders kunnen werken in menswaardige arbeidsomstandigheden, zonder kinder- of dwangarbeid en voor een eerlijk loon.
Er wordt zorgvuldig omgegaan met het natuurlijk milieu waarin de producten worden geteeld.
Lees in dit verband zeker de publicatie "Vrouwen en eerlijke handel": gratis te downloaden op deze site.