Eerwraak en eremoord

In veel landen en gemeenschappen bestaat het gebruik dat schendingen van de 'eer' worden gewroken. Dit leidt er dan toe dat een vrouw die overspel zou hebben gepleegd of haar familie anderszins tot schande zou hebben gemaakt, wordt mishandeld, met zuur overgoten, in brand wordt gestoken of zelfs vermoord. Ook mannen worden, in mindere mate, het slachtoffer van eerwraak. De moorden worden door de dader gerechtvaardigd door zich te beroepen op wetten van de religie.
Misschien denk je al direct aan de islam? Welnu, er bestaan evengoed sterke tradities van eerwraak in 'machoculturen' zoals Sicilië, Corsica en Latijns-Amerikaanse landen. Eremoorden krijgen verhoudingsgewijs grote aandacht van de media, maar ze vormen slechts een heel klein percentage van het huiselijk en ander geweld dat vrouwen in veel landen treft. In steeds meer landen vindt de justitie het eermotief niet langer reden om moordenaars vrij te spreken, maar in bijv. Pakistan gaan de meeste daders van eerwraak nog altijd vrijuit.

In 2000 vestigde Amnesty voor het eerst de aandacht op de zogenaamde ‘eremoorden’. De actie was gericht op Pakistan, waar naar schatting jaarlijks honderden vrouwen worden vermoord als straf voor het feit dat zij de familie-eer zouden hebben geschonden. Vaak worden de vrouwen beschuldigd van overspel, maar eremoorden worden ook gepleegd als de vrouw een partner heeft gekozen die door de familie wordt afgekeurd of een huwelijkskandidaat afwijst die door de familie was uitgekozen.
Op 11 januari 2013 werd in Groot-Brittannië een Pakistaans koppel veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf voor de moord op hun dochter van 17. Die hadden ze negen jaar geleden gedood, omdat ze zich te westers gedroeg en daardoor een schande was voor de familie.
Bekende activisten uit Pakistan zijn overigens Riffat Hassan, Asma Jahangir en Hinah Jilani.

Eerwraak of eermoord is de meest extreme vorm van eergerelateerd geweld: een gewoonterechtelijk fenomeen waarbij een familie of stam de verloren gegane zedelijke eer meent te kunnen herstellen door het plegen van een moord op de veroorzaker van het eerverlies of degene die schuldig bevonden wordt aan het eerverlies -een man of een vrouw.
Het gaat daarbij uitsluitend om verlies van de zedelijke eer en wel na een fysieke aantasting daarvan. Het besluit eerwraak te plegen valt alleen als er geen andere oplossing is, zoals een huwelijk. Een man (of vrouw) kan in principe niet op eigen houtje besluiten eerwraak te plegen: het is een kwestie van de hele familie of de hele stam.
Vrouwelijke slachtoffers van eerwraak zijn doorgaans familie van de dader, mannelijke slachtoffers komen eerder uit een andere familie. Een vrouwelijk slachtoffer duidt dus op een interne familiekwestie, waarbij de vrouw in opspraak is gekomen. Een mannelijk slachtoffer betekent dat er sprake is van een probleem tussen twee (of meer) families. Hij zal zich waarschijnlijk hebben vergrepen aan een vrouw uit een andere familie. En een familie die niets tegen hem doet, wordt beschouwd als laf en eerloos.
De Verenigde Naties schatten het jaarlijks aantal gevallen van eerwraak op vrouwen op 5000. Het aantal hangt uiteraard af van wat er onder eerwraak verstaan wordt.

Ook homoseksuelen kunnen problemen krijgen met hun families, met name als bekend wordt dat ze de passieve rol aannemen. Ze laten zich immers vrijwillig penetreren. Mannen die dat goedkeuren, zouden evenmin instaan voor de vrouwen van hun familie. Ze zijn eerloos en met hen hun hele familie. De familie heeft een intern probleem, een vlek die dient te worden weggewerkt. Ook homoseksuelen die de 'actieve' rol aannemen, kunnen problemen ondervinden.

De aan eerwraak gerelateerde crime passionnel komt in Europa veelvuldig voor. Tot 1975 kon in Frankrijk een man die zijn vrouw op heterdaad betrapte met een andere man en haar daarom tijdens het plegen van het delict vermoordde, vrijspraak krijgen. Omdat in veel Europese landen het rechtssysteem is gebaseerd op de Franse wet, gold dit ook in veel andere Europese landen. In sommige landen geldt dit fenomeen nog steeds als een verzachtende omstandigheid. In tegenstelling tot de Franse crime passionnel is eerwraak echter geen impulsieve daad, maar een vonnis: bij betrapping op buitenhuwelijkse seks is een impulsieve reactie, dus zonder overleg met de familie, eervol.

Het hoofd van de familie (meestal de vader of opa) zal daarom alles doen wat mogelijk is om de schade te beperken. Als de schuldige een vrouw binnen de familie is en de buitenwereld weet nog niet wat er is voorgevallen, kan ze snel worden uitgehuwelijkt. Als het voorval buiten de familie bekend is, blijft dat een optie, maar de kansen een goede partij te vinden zijn dan kleiner. Kandidaten in zo'n geval zijn de man die de eer geschonden heeft, een onaantrekkelijke partij, bijvoorbeeld een oude of gehandicapte man, een weduwnaar of iemand die al een vrouw heeft.