De veroordeling van Thomas Lubanga Dyilo wegens het gebruik van kindsoldaten in de Democratische Republiek Congo, toont aan dat het Internationaal Strafhof de ergste schenders van de mensenrechten ter verantwoording kan roepen. In de eerste uitspraak van zijn bestaan verklaarde het Internationaal Strafhof Lubanga op 14 maart 2012 schuldig aan het oorlogsmisdrijf van het rekruteren en inzetten van kinderen jonger dan vijftien jaar in gewapend conflict. Lubanga was aanvoerder van de Congolese gewapende Patriottische Strijdkrachten voor de Bevrijding van Congo (FPLC). Tijdens het conflict in de Congolese Ituri-regio in 2002 en 2003 waren de FPLC betrokken bij grootschalige schendingen van de mensenrechten.
De rechtszaak begon in januari 2009. De komende weken zal het hof de strafmaat bepalen. De uitspraak is hopelijk het begin van het einde van de straffeloosheid waarmee strijdkrachten over de hele wereld kinderen inzetten in gewapende conflicten. Aangezien heel wat nationale overheden geen onderzoek doen naar deze misdrijven, laat dit vonnis zien dat het Internationaal Strafhof deze situatie kan rechtzetten.

K I N D S O L D A T E N

Een kindsoldaat is een kind -jongen of meisje- dat dienst doet in een regeringsleger of in een georganiseerde, gewapende politieke groep, hetzij actief als gevechtssoldaat hetzij bijvoorbeeld als kok of boodschapper. Kinderen die in het kader van zo'n gewapende groep misbruikt worden als seksslaven en -slavinnen, worden doorgaans ook kindsoldaat genoemd.
Het Verdrag inzake de Rechten van het Kind schrijft voor dat kinderen onder de 15 jaar niet ingezet mogen worden bij gewapende conflicten. De Verenigde Naties hebben in 2000 een optioneel protocol bij dit Verdrag uitgebracht, waarmee een minimale leeftijd van 18 jaar wordt ingesteld voor deelname aan gewapende conflicten. Wereldwijd, in zo'n 85 landen, zijn echter nog steeds meer dan een half miljoen kinderen onder de 18 jaar ingelijfd in een leger. Driehonderdduizend van hen vechten op dit moment daadwerkelijk mee in oorlogen. Sommigen van die kinderen zijn nauwelijks 7 jaar oud!
Kindsoldaten worden vooral gebruikt door rebellenlegers, maar ook regeringslegers rekruteren en gebruiken minderjarigen als soldaten. De technologische vooruitgang in wapentuig en de enorme verspreiding van kleine wapens -zo'n 500 miljoen- hebben bijgedragen tot het toenemend kiezen voor kindsoldaten. Lichte automatische machinegeweren zijn immers gemakkelijk te gebruiken, ook voor kinderen, en gemakkelijk verkrijgbaar. In sommige Afrikaanse landen zijn geweren te koop voor slechts 6 euro. Kinderen zijn de bruikbaarste soldaten: ze zijn klein en kunnen relatief onzichtbaar door het struikgewas lopen, ze zijn snel, behendig, gemakkelijk manipuleerbaar en zeer gehoorzaam. Doordat ze geen benul hebben van de dood, zijn ze dapper en onversaagd. Ze zijn vooral goedkoop: ze hoeven geen soldij en hebben minder voedsel nodig dan volwassen soldaten. Kinderen zijn bovendien een gemakkelijke prooi en veel te jong om te weerstaan aan het geweld waarin ze worden meegesleurd. Vele kindsoldaten zijn wees of vluchteling of ze komen uit extreem arme families. In het leger hebben zij onderdak, bescherming en voedsel- wat ze in hun dagelijks leven niet kunnen krijgen.
Heel wat kinderen worden ontvoerd door gewapende groepen. In Sierra Leone bijvoorbeeld werden naar schatting twintigduizend kinderen ontvoerd door de rebellen van het Revolutionary United Front en in Uganda zijn meer dan dertigduizend kinderen meegenomen door het Lord's Resistance Army (Verzetsleger van de Heer). In Congo worden kinderen zelfs door alle strijdende partijen onder dwang gerekruteerd.
Afrika heeft het grootste aantal kindsoldaten (100.000) die direct in gewapende conflicten worden ingezet: in Burundi, Ivoorkust, Congo, Rwanda, Somalië, Soedan en Uganda. In landen als Sierra Leone en Liberia worden kindsoldaten sinds enige jaren gereïntegreerd in de samenleving. In Azië werken duizenden kinderen in het leger, al dan niet bij conflicten, maar omdat de regeringen geen waarnemers toelaten in de conflictgebieden, is een juiste schatting van de aantallen moeilijk: Myanmar, Afghanistan, India, Indonesië, Laos, de Filipijnen, Sri Lanka, Iran, Irak, de Palestijnse gebieden, Jemen, de lijst lijkt wel eindeloos. Verder worden ook in Latijns-Amerika circa 14.000 kinderen onder de wapens geroepen.
Soms worden kinderen gedwongen wreedheden uit te voeren tegenover hun eigen familie of dorpsgenoten. Dit soort praktijken is bedoeld om de band met de achterban te doorbreken en hen voorgoed te binden aan het leger. De kinderen zijn ervan overtuigd dat ze nooit meer terug kunnen naar huis. Zo moesten kindsoldaten in Sierra Leone, Liberia, Congo en Uganda deelnemen aan extreme wreedheden tegen de burgerbevolking, waaronder onthoofdingen, amputaties, verkrachtingen en het levend verbranden van mensen. In Liberia en Sierra Leone kregen kinderen drugs om hun angst en aarzeling te overwinnen.
De gevolgen van het leven als kindsoldaat zijn afschuwelijk. De overlevingskansen van een kindsoldaat zijn zeer klein. Men schat het aantal gesneuvelde kindsoldaten in de laatste tien jaar op 2 miljoen! Leven bij een gewapende groep heeft drastische gevolgen voor de toekomst van kinderen. Ze groeien op in een gewelddadige omgeving met andere en mensonterende normen en gebruiken. Ze raken hun familie en vrienden kwijt en missen onderwijs. En als de kinderen de oorlog al overleven, zijn de lichamelijke gevolgen vaak zeer groot. Ze moeten zware lasten dragen, waardoor vervormingen en vergroeiingen kunnen ontstaan aan de onvolgroeide schouders en rug. Ook infecties van de luchtwegen en de huid en seksueel overdraagbare ziektes zoals aids komen veel voor. Om nog maar te zwijgen van allerlei blijvende psychologische aandoeningen.
Weinig vredesakkoorden erkennen het bestaan van kindsoldaten of voorzien in hun herstel en reïntegratie in de samenleving. Na de oorlog blijven veel kindsoldaten verweesd en getraumatiseerd achter. Bijgevolg eindigen velen van hen op straat, waar ze betrokken raken bij misdaad en geweld of gemakkelijk te rekruteren zijn voor een nieuw conflict.

Organisaties tegen kindsoldaten
Er zijn naast de Verenigde Naties verschillende organisaties die een enorme bijdrage leveren met de opvang en reïntegratie van kindsoldaten. Ook bestaan er verschillende organisaties die zich bezighouden met het lobbyen bij overheden om het gebruik van kindsoldaten te verbieden en te bestraffen:
- Amnesty International
- Ecpat
- Human Rights Watch
- Save the Children
- Unicef
- War Child
- World Vision
Wereldwijd zijn deze organisaties verenigd in de International Coalition to Stop the Use of Child Soldiers.