De bekendste groep in Europa zijn de Sinti. De term Roma kan zowel op het gehele volk als op een van de groepen slaan. Vooral op de Balkan en in westelijk Anatolië trekken nog Romavolkeren rond. In andere delen van de wereld is hun nomadische levenswijze al geruime tijd verboden en leven zij vaak in woonwagenkampen of in achterstandswijken. De taal van de Roma is het Romani, alhoewel dit eigenlijk een verzamelnaam is voor meerdere talen.
Wel is men het erover eens dat het oervolk van de Roma leefde in Noordwest-India, bij de grens met het huidige Pakistan. Voorheen gingen historici ervan uit dat het zwervende bestaan van de Roma onvrijwillig werd ingezet door aanvallen van de Afghaanse heerser Mahmoud van Ghazna rond het jaar 1000. Hij drong vaak Noord-India binnen en nam dan jongens en mannen als slaven mee en jonge meisjes als dienaressen. Van Ghazna komt het woord gaucho, een vreemdeling voor wie je moet opletten.
Recent genetisch onderzoek komt daarentegen tot de conclusie dat de migratie van de Roma richting Europa al vijf eeuwen eerder, dus rond het jaar 500, moet zijn begonnen. Toen deze slavenvolken hun vrijheid verwierven, hadden ze geen territorium waar ze zich konden vestigen. Ze trokken naar het westen en verdienden hun geld met handel, diverse ambachten en vermaak met muziek en dans. Het waren vaak kundige vaklieden, stammend uit de laagste kasten, de onaanraakbaren, met specialisaties zoals metaalbewerking of paardentemmerij. Het is bekend dat zij niet onbemiddeld waren. In Europa aangekomen, vestigden de Roma zich eerst in de Balkan.
Hun gemeenschappelijke taal is verwant aan het Sanskriet en het Hindi.
Rond 1400 begon de stigmatisering van deze groepen, die door de Kerk en overheid als heidenen werden beschouwd. Vanaf dan begon hun welvaart enorm af te nemen.
Tijdens het Romacongres van 1971 in Londen werd bepaald dat zij voortaan Roma zouden heten. Benamingen als zigeuner, gipsy en gitano kwamen hiermee te vervallen. De Roma introduceerden een volkslied, een wapen en een vlag en werden zo een (landloos) volk.
De Sinti blijven er desondanks de voorkeur aan geven om van Roma en Sinti te spreken.
De meeste Roma hebben de dominante religie van het land of de regio waar zij verblijven aangenomen. In Oost-Europa zijn de meeste Roma Rooms-katholiek, orthodox of islamitisch, in Turkije en Egypte islamitisch en in West-Europa katholiek of protestant.
Kenmerkend voor de religie onder de Roma is het geloof in het bovennatuurlijke. Veel van deze gebruiken kennen hun oorsprong in India en behoren tot het geloof van de Hindoes. In veel landen hebben de Roma zelf kerken opgericht, met eigen gebruiken.
Het gezin speelt een grote rol. De oudere generatie geniet respect en heeft autoriteit. De gemeenschap is gebaseerd op verplichte solidariteit.
Roma hechten traditioneel weinig waarde aan onderwijs. Hun taal, het Romani, is een spreektaal zonder schriftelijke traditie. Lezen en schrijven worden daarom niet belangrijk geacht. Nog altijd is het schoolverzuim bijzonder hoog. De scholingsgraad onder de Roma is dan ook zeer laag, het analfabetisme bijzonder hoog.
Er zijn veel tradities en rituelen rondom geboorte, huwelijk en overlijden. Meisjes worden veelal op jonge leeftijd uitgehuwelijkt, waar soms een bruidsschat tegenover staat. Seks voor het huwelijk is streng verboden. Trouwen buiten de eigen gemeenschap wordt ontmoedigd, maar tegenwoordig gaan zeker in West-Europa steeds meer Roma een relatie met een 'gadje' (niet-Roma) aan.
Doordat de Roma aan hun eigen cultuur en traditie vasthouden en zich als groep van de rest van de samenleving isoleren, verloopt hun integratie overal moeizaam.
De nazi's en hun handlangers vermoordden gedurende de Tweede Wereldoorlog naar schatting 400.000 Roma in de Porajmos, parallel aan de Holocaust. De nazi's zagen de Roma als asociaal en crimineel en beschouwden hen niet als een Europees volk. Tijdens Aktion Reinhard werd er begonnen met de grootschalige vernietiging van het Romavolk.
Discriminatie van Roma komt nog voor, met name in Oost-Europa, waar ze veruit het talrijkst zijn. Met name Roemenië en Bulgarije krijgen doorlopende kritiek op de racistisch genoemde houding van hun bevolking. Acht landen hebben zich verenigd in het Decennium van de Roma, een initiatief dat gericht is op betere integratie.
Mei 2015: Moeskroen laat muur bouwen tegen Roma-zigeuners!
Het project om een ontvangstplaats voor woonwagenbewoners te bouwen, op de grens met Moeskroen, is een Frans project dat is ingediend door de gemeente Wattrelos. In het ingediende project hebben de Franse gemeentelijke autoriteiten voorzien om een afscheidingsmuur te bouwen. Dat preciseert Alfred Gadenne (cdH), de burgemeester van Moeskroen via de persdienst van de grensgemeente. "De stad Moeskroen draagt geen verantwoordelijkheid voor dit project, dat integraal is voorzien op Frans grondgebied,"luidt het. In tegenstelling tot wat de gemeentelijke autoriteiten van Wattrelos vertelden, heeft de stad Moeskroen hen nooit gevraagd om een muur te bouwen tussen de ontvangstplaats voor woonwagenbewoners en het dorp Herzeeuw (Herseaux), een deelgemeente van Moeskroen.
De aankondiging van de bouw van een muur (van twee meter hoog) veroorzaakte felle reacties in Moeskroen en op sociale netwerken. Een PS-verkozene vroeg zich af "hoe hoog een muur moet zijn om menselijke stompzinnigheid te voorkomen".
De burgemeester van Moeskroen weerlegt dat het om een muur van de schaamte gaat, omdat de muur niet de volledige grenslijn volgt. 'We willen alleen voor meer veiligheid zorgen in de buurt, door te vermijden dat de Roma vanaf het opvangkamp te makkelijk de grens oversteken via kleine weggetjes.'
Vandaag leven dertien Roma-families in het opvangkamp in Wattrelos. Volgens de onderneming Vesta, die instaat voor het kamp, vormt het kamp geen enkel probleem en zal die muur nergens voor dienen.