|
|
M A D A G A S K A R |
|
|
Madagaskar is een eiland ten oosten van het vasteland van Afrika, ervan gescheiden door de Straat van Mozambique. Het is het vierde grootste eiland ter wereld, na Groenland, Nieuw-Guinea en Borneo.
In het centrum is Madagaskar 1000-1500 m hoog, met rode rotsformaties (door de roesting): men spreekt dan ook van het "Rode Eiland".
De oostkust heeft een opeenvolging van steile kusten met bomen, ontboste delen, klein struikgewas, moerassige gebieden die uiteenlopen in lagunes en een smalle kuststrook van 50 km breed. Aan de westkust treft men grote vlaktes aan, hetzij alluviale (slib) hetzij sedimentaire (afzetting van gesteente).
Madagaskar heeft een unieke flora en fauna die zich deels onafhankelijk heeft ontwikkeld van het vasteland van Afrika. De bekendste dierengroep zijn de lemuren, een gevarieerde groep halfapen die enkel op dit eiland voorkomen.
Politiek
Mogelijk zo'n 2000 jaar geleden kwamen de eerste inwoners naar het eiland, vanuit het oosten van Afrika en de Indonesische archipel.
Tussen 1894 en 1960 was het koninkrijk Madagaskar een Franse kolonie.
Bij de onafhankelijkheid werd Philibert Tsiranana de eerste president. Begin jaren 70 namen militairen de macht over met als doel van Madagaskar een socialistisch paradijs te maken. De grote leider van de Malagassische Revolutie was de "Rode Admiraal" Didier Ratsiraka.
Het doel van een socialistisch paradijs werd evenwel niet verwezenlijkt. De economie raakte in het slop.
In 1982 kreeg de overheid een structureel financieel/economisch hervormingsprogramma opgelegd van het IMF (Internationaal Monetair Fonds) in ruil voor geldelijke steun.
In 1991 werd de democratie hersteld. Bij de verkiezingen van 1993 kwam Albert Zafy aan de macht.
In 1997 keert Didier Ratsiraka - nu als democratisch gekozen president - terug als staatshoofd van Madagaskar. Zijn aanvankelijke populariteit daalde echter aan het begin van het nieuwe millennium omdat de economische situatie slecht bleef.
Marc Ravalomanana, fabrikant en miljonair, won de verkiezingen van december 2001, maar wegens verzet van de verslagen president Ratsiraka en diens aanhang (en de daarmee gepaard gaande onlusten) kon hij pas 6 maanden later beëdigd worden.
Begin 2009 werd Ravalomanana's presidentschap uitgedaagd door de 34-jarige burgemeester van Antananarivo, Andry Rajoelina. Dit gebeurde temidden van grootschalige oppositionele protesten en onlusten in de stad. Rajoelina kwam in opstand vanwege de vermeend autocratische en corrupte regeerstijl van de president.
Op 18 maart 2009 bevestigde het Grondwettelijk Hof, de hoogste gerechtelijke instantie, dat de overdracht van de macht van president Marc Ravalomanana via het leger aan oppositieleider Andry Rajoelina, een feit was. Rajoelina werd dus officieel overgangspresident.
De Afrikaanse Unie, die de gang van zaken in Madagaskar veroordeelt, had het leger nochtans opgeroepen de macht niet over te dragen. De nieuwe sterke man heeft beloofd binnen de twee jaar verkiezingen te houden. Tevens wil hij de grondwet veranderen. Volgens de wet is hij met zijn 34 jaar immers zes jaar te jong om president te kunnen worden.
Tijdens een toespraak in de hoofdstad zei Rajoelina dat ex-president Ravalomanana voor de rechtbank zou worden gebracht. Hij beloofde ook politieke gevangenen vrij te laten en de voedselprijzen te verlagen.
Na het einde van de maandenlange machtsstrijd op Madagaskar bekritiseerde de regionale statenbond SADC (Southern African Development Community) het ondemocratische optreden van de oppositie. Voorzitter Kgalema Motlanthe benadrukte dat de bond ondemocratisch gedrag niet tolereert.
Rajoelina van zijn kant beschuldigde Ravalomanana, die in 2006 democratisch werd verkozen, van willekeur, machtsmisbruik en verduistering van overheidsgeld. In het bloedige conflict dat voorafging aan de machtsoverdracht, werden zeker 140 mensen gedood.
Na nog enkele machtswissels was het in december 2009 de beurt aan Camille Albert Vital om de regering te leiden.
Onder grote internationale druk en sancties werden in 2013 verkiezingen gehouden, waarbij zowel de ex-president als de huidige president werden uitgesloten van deelname.
Elke politieke crisis lokt hier grootschalige mensenrechtenschendingen uit. Veiligheidstroepen gebruikten dan buitensporig geweld tegen demonstranten, waarbij vaak dodelijke slachtoffers vallen. Leden van de oppositie worden willekeurig gearresteerd en gedetineerd. Het recht op een eerlijk proces wordt met voeten getreden. Verantwoordelijken voor mensenrechtenschendingen gaan in vele gevallen vrijuit.
Veroordeeld voor beschermen van het regenwoud!
Clovis Razafimalala woont op Madagaskar, waar palissanderbomen groeien. Daarvan wordt kostbaar tropisch hardhout gemaakt. Om te voorkomen dat de palissanderbomen verdwijnen, is het verboden de bomen te exporteren. Toch gaat de kap door, want de houthandel is zeer winstgevend.
In september 2016 werd Clovis gevangengezet en bijna een jaar later kreeg hij vijf jaar voorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd. Hij zou demonstranten hebben aangemoedigd een regeringsgebouw te plunderen en documenten te verbranden. Maar dat is onmogelijk, want tijdens de demonstratie zat Clovis in een restaurant. Veel getuigen kunnen dat bevestigen, maar niemand van de getuigen is gehoord tijdens het onderzoek naar de aanklachten.
Clovis denkt dat hij is veroordeeld vanwege zijn activiteiten tegen de illegale export van palissanderbomen. Veel handelaren maken deel uit van machtige netwerken in het land. Met omkoping behouden zij hun invloed en kunnen zij hun illegale activiteiten ongehinderd voortzetten.
Dreigende hongersnood (2021 en 2022)
Madagascar kampt met de ergste droogte in 40 jaar. Het zuidelijke deel van het eiland heeft voor het vierde jaar op rij 50 procent minder regen gehad tijdens het zaaiseizoen in oktober. Momenteel lopen meer dan een miljoen inwoners het risico op verhongering.
Door de aanhoudende droogte kent Madagascar al langer een periode van ernstige voedseltekorten. Het zuiden van het eiland zal de komende maanden minder dan de helft van de oogsten kunnen produceren. Daardoor wordt de voedselcrisis, die al een groot deel van de bevolking heeft getroffen, alleen maar ernstiger. Volgens de Verenigde Naties (VN) is het aantal mensen dat honger lijdt sinds vorig jaar met 85 procent gestegen.
Heel wat arme families worden nu gedwongen om te leven van voeding uit het wild. Zo eten sommige mensen bladeren, termieten en zelfs klei, wat niet zonder gevaar is voor kinderen en zwangere vrouwen. Volgens de VN is acute ondervoeding bij kinderen onder de vijf jaar de afgelopen vier maanden bijna verdubbeld in de meeste zuidelijke districten.
Zonder regen zullen de mensen niet in staat zijn om terug op de velden te gaan werken en hun families van eten te voorzien. Sommigen zijn er zeker van dat de dood hen te wachten staat als de situatie niet verandert. Heel wat ziektes, zoals diarree, malaria en luchtwegeninfecties, krijgen vrij spel in de regio. Die aandoeningen zouden zowel het gevolg zijn van ondervoeding als van een gebrek aan proper water.
O.m. door de oorlog in Oekraïne is er onvoldoende aanvoer van vele basisproducten. En in het zuiden van Madagaskar, een woestijngebied, overleven de bewoners anders al in de periode voorafgaand aan de nieuwe oogst (en dus wanneer de voorraad van de vorige oogst bijna op is) door voedselhulp en waterbedeling.
Klokkenluider riskeert 5 jaar cel!
Ravo Ramasomanana, een voormalig ambtenaar op het Ministerie van Volksgezondheid van Madagaskar riskeert tot 5 jaar gevangenisstraf wegens ‘bedreiging van de openbare orde en veiligheid en het aanzetten tot politieke onrust en haat’.
In april 2021 postte Ramasomanana een video op de sociale media waarin datzelfde ministerie van corruptie werd beschuldigd.
Hierbij maakte hij informatie van algemeen belang openbaar. Zo’n bekendmakingen worden beschermd door het recht op informatie en de vrijheid van meningsuiting.
Protesten door Gen-Z-jongeren (zie ook: Marokko)
Jonge demonstranten kwamen eind september 2025 met duizenden op straat tegen de gebrekkige water- en energievoorzieningen, maar ook vanuit een algemeen ongenoegen tegenover de regering.
De demonstranten zijn vooral jonge mensen, de zogenoemde 'Gen-Z'-generatie. Ze zijn geëinspireerd door gelijkaardig protest in onder meer Nepal en Kenia.
In sommige delen van de hoofdstad werden barricades opgebouwd en daarna weer verwijderd door de oproerpolitie, die buitengewoon repressief optrad. Volgens de hoge commissaris voor de mensenrechten van de Verenigde Naties zijn zeker 22 mensen om het leven gekomen en werden nog eens 100 mensen gewond.
De protesten begonnen op donderdag 25 september na een oproep op sociale media. De betogers eisten vooral dat president Andry Rajoelina zou aftreden.
Sinds die dag was een avondklok van kracht. Vrijdag deed de president een eerste poging om de gemoederen te bedaren door zijn Minister van Energie te ontslaan. En in het weekend trok hij naar een volkswijk van Antananarivo, waar hij de inwoners beloofde "alles te corrigeren, om nog dichter bij het volk te staan". Maar zijn belofte maakte niet veel indruk.
Enkele dagen later werd de hele regering ontslagen als reactie op de dodelijke protesten.
Verder hoopte de president dat hij binnen de 3 dagen een nieuwe premier zou hebben. Voorlopig bleven eerste minister Christian Ntsay en de andere regeringsleden dus aan, totdat een nieuwe regering zou zijn gevormd.
Hoewel de demonstranten oorspronkelijk opriepen tot het aftreden van zowel Ntsay als president Rajoelina, gaf deze laatste geen enkel teken dat hijzelf dat zou doen.
Madagaskar wordt sinds de onafhankelijkheid in 1960 door meerdere opstanden geteisterd, waaronder massale protesten in 2009 die voormalig president Marc Ravalomanana dwongen om af te treden en die Rajoelina aan de macht brachten. De protesten vormen de grootste uitdaging voor de president sinds zijn derde herverkiezing in 2023.
Het land is een van de armste landen ter wereld. Volgens de Verenigde Naties leeft 78 procent van de bevolking in armoede. Ook is bijna de helft van de kinderen jonger dan 5 jaar ondervoed.
In oktober sloot een deel van het leger zich aan bij de demonstranten in Antananarivo. Onder meer enkele troepen van de elite-eenheid CAPSAT spraken hun steun uit en drongen er bij militairen op aan om bevelen van de president te negeren. De militairen namen met legervoertuigen deel aan de protesten en begeleidden de demonstranten onder escorte naar het 13 mei-plein in Antananarivo, een symbolische plek die al het toneel is geweest van vele politieke opstanden.
Ook een eenheid van de paramilitaire gendarmerie verbrak haar trouw aan de regering.
Het presidentieel paleis sprak op sociale media van “een poging tot illegale en gewelddadige machtsovername”. Een dag eerder had zijn kabinet nog verzekerd dat hij en de premier “volledige controle over de staatszaken” hadden.
Ondertussen kwamen duizenden mensen bijeen in de hoofdstad Antananarivo om te protesteren tegen de regering en een omgekomen CAPSAT-soldaat te herdenken. De vreedzame bijeenkomst werd bijgewoond door kerkleiders, oppositiepolitici en militairen.
De dag erop kondigde kolonel Michael Randrianirina van CAPSAT aan dat zij de macht zouden overnemen. 130 van de 163 parlementsleden -meer dan de vereiste tweederdemeerderheid- stemden voor de afzetting van Andry Rajoelina. Hijzelf was tegen dan het land al uitgevlucht.
Sylvain Rabetsaroana
Op 14 maart 2026 werd Sylvain Rabetsaroana, voormalig senator en presidentskandidaat, willekeurig gearresteerd tijdens een inval in zijn woning in Antananarivo, door gewapende en gemaskerde soldaten, rijkswachters en politieagenten.
Daarna werd hij twee weken vastgehouden zonder dat hem de reden van zijn detentie werd medegedeeld. Vervolgens werd hij aangeklaagd wegens criminele samenzwering, illegaal bezit van vuurwapens (omwille van een wapen dat vermoedelijk heimelijk bij hem werd verstopt) en een poging tot moord op het staatshoofd. Hij zit in voorlopige hechtenis en er zijn ernstige zorgen over zijn verslechterende gezondheidstoestand.
De autoriteiten moeten alle aanklachten tegen Sylvain Rabetsaroana laten vallen en hem onmiddellijk vrijlaten.
Het feit dat hij wordt geviseerd door de Malagassische autoriteiten kadert in een bredere repressiegolf tegen voormalige regeringsfiguren sinds de staatsgreep van 14 oktober 2025. Die vond plaats na jongerenprotesten in 2025 die opriepen tot betere dienstverlening, met name toegang tot water en elektriciteit, evenals tot effectiever en inclusiever bestuur (zie hoger).
De nieuwe autoriteiten beloofden hervormingen, maar hebben in plaats daarvan de repressie verdiept, onder het mom van een nultolerantiebeleid tegen corruptie. Ze maken gebruik van oneerlijke processen en breed geformuleerde aanklachten zoals criminele samenzwering, bedreiging van de nationale veiligheid en destabilisatie. Daarmee willen ze de activisten, leden van het middenveld en personen die banden hebben met het vorige regime, intimideren en het zwijgen opleggen.
Onze schrijfactie voor oktober: voorzie zorg voor Gen Z-activist!
Op 9 oktober 2025 werd activist Jonathan Rasolofoharimalala (ook bekend als Jonathan Malagasy) tijdens een Gen Z-demonstratie in Antananarivo op onwettige wijze beschoten door veiligheidstroepen. Eén loden kogel ging door zijn rechterwang en liet een blijvend litteken achter, een andere loden kogel is in zijn schouder blijven steken. Jonathan heeft nog steeds niet de medische zorg ontvangen die hij dringend nodig heeft om die kogel te verwijderen. Wat hij wel kreeg? Doodsbedreigingen en dreigingen met een gevangenisstraf vanwege zijn voortdurend activisme op sociale media waarin hij het opneemt voor burgers die tijdens de protesten gewond zijn geraakt.
De overheid moet ervoor zorgen dat Jonathan en alle anderen die tijdens de protesten gewond zijn geraakt de nodige medische zorg, steun en bijstand ontvangen.
Op 14 oktober 2025 grepen de militaire autoriteiten de macht (zie hoger). Dat gebeurde na jongerenprotesten dat jaar die opriepen tot betere dienstverlening, met name een betere toegang tot water en elektriciteit, en tot doeltreffender en inclusiever bestuur. Het nieuwe bestuur beloofde hervormingen, maar heeft in de plaats daarvan de onderdrukking juist opgevoerd, onder het mom van nultolerantiebeleid tegen corruptie. De nieuwe bestuurders maken gebruik van vaag geformuleerde aanklachten inzake ‘criminele samenzwering’, ‘bedreiging van de nationale veiligheid’ en ‘destabilisatie’. Daarmee willen ze jonge activisten, leden van het maatschappelijk middenveld en personen die banden hebben met het vorige regime viseren en het zwijgen opleggen.
Stuur een brief naar:
Président de la Refondation de la République Michael Randrianirina
Palais d’Etat d’Iavoloha
Antananarivo 101
Madagascar
email: mamitiana.rajaonarison@gmail.com
Ook naar de ambassade van Madagaskar kun je een brief sturen:
Raad Aly Mirana Tsimbazafy
Tervurenlaan 276
1150 Sint-Pieters-Woluwe
email: info@madagascar-embassy.eu
(Boom, le ... octobre 2026)
Monsieur le Président,
Le 9 octobre 2025 Jonathan Rasolofoharimalala (aka Jonathan Malagasy) se retrouvait coincé près de la maternité de Befelatanana à Antananarivo, en compagnie d'un grand groupe de manifestants. Les forces de sécurité ont eu recours illégalement aux chevrotines et un projectile a traversé sa joue droite et un autre s’est logé dans son épaule. Presqu’un an plus tard, il n’a toujours pas reçu les soins médicaux dont il a besoin d'urgence.
Pour cette raison, Monsieur le Président, j'aimerais vous demander de prendre les mesures nécessaires pour que Jonathan Malagasy et toutes les autres personnes blessées lors des manifestations de la génération Z reçoivent tous les soins dont ils ont besoin et bénéficient d’un recours effectif pour les violations qu’ils ont subies.
J’appelle par ailleurs votre gouvernement à mener l’enquête indépendante, impartiale et efficace attendue depuis plusieurs mois sur le recours illégal à la force lors de ces manifestations. Les personnes trouvées responsables devraient être traduites en justice et toute personne appelant les autorités à rendre des comptes devrait être protégée contre les intimidations et d'autres actes de violence.
Veuillez agréer, Monsieur le Président, l’expression de ma haute considération.
(Naam, adres en handtekening)
Mijnheer de President,
Op 9 oktober 2025 zat Jonathan Rasolofoharimalala (aka Jonathan Malagasy) vast aan de kraamkliniek van Befelatanana in Antananarivo, samen met nog een groep manifestanten. De veiligheidsagenten hebben toen zonder wettelijke grond met hagel geschoten. Een der projectielen vloog door zijn rechterwang en een tweede bleef in zijn schouder steken. Nu, bijna een jaar later, heeft hij nog steeds geen enkele medische zorg gekregen, ook al heeft hij die dringend nodig.
Daarom, Mijnheer de President, wil ik u vragen de nodige maatregelen te treffen opdat Jonathan Malagasy en alle andere mensen die gewond geraakten bij de manifestaties van Gen-Z alle zorgen zouden krijgen die ze nodig hebben en echt eerherstel krijgen voor het geweld dat ze hebben moeten doorstaan.
Ik roep de autoriteiten op om een onafhankelijk, onpartijdig en afdoend onderzoek te organiseren naar het onwettelijke karakter van het geweld dat werd gebruikt bij die manifestaties -wat trouwens al maanden van hen verwacht wordt. Zij die schuldig worden bevonden zouden voor het gerecht moeten gedaagd worden en eenieder die de overheid rekenschapt vraagt, dient beschermd te worden tegen intimidaties en andere vormen van geweldpleging.
Hoogachtend,