|
|
N I E U W - Z E E L A N D |
|
|
Nieuw-Zeeland is een land in Oceanië, in het zuidwesten van de Grote Oceaan. Het bestaat uit twee grote eilanden (Noordereiland en Zuidereiland) en een aantal kleinere eilanden. Van het NNO naar het ZZW meet Nieuw-Zeeland ruim 1600 km.
De kortste afstand tussen de twee hoofdeilanden bedraagt 24 kilometer. Het Zuidereiland is het grootst en wordt van noord naar zuid doorlopen door de Nieuw-Zeelandse Alpen. In dit gebergte bevinden zich 17 pieken die boven de 3000 m uitsteken, met als hoogste top de Aoraki/ Mount Cook (3724 m).
Het minder bergachtige Noordereiland kent vulkanisme. Vanaf ongeveer het midden van het eiland loopt een vulkanisch actieve zone naar het noordoosten. De hoogste top op het Noordereiland is Mount Ruapehu, een actieve vulkaan met een hoogte van 2797 m.
Naar oppervlakte gerangschikt is Stewarteiland het derde eiland van Nieuw-Zeeland, op 30 km ten zuiden van het Zuidereiland. De hoogste bergtop van Stewarteiland is Mount Anglem (980 m).
Naar bevolking gerangschikt is Waiheke-eiland het derde eiland, 18 km voor de kust van Auckland in de Golf van Hauraki. Verder bestaat Nieuw-Zeeland dus uit een groot aantal kleine eilanden, waaronder de Antipodeneilanden, waarvan een deel onbewoond is. Deze zijn allemaal onherbergzaam en vulkanisch en liggen op 650 kilometer ten zuidoosten van Stewarteiland.
Nieuw-Zeeland is het meest geïsoleerd gelegen land ter wereld. Het dichtstbijzijnde buurland is Australië, dat circa 2000 km ten noordwesten ligt en waarvan Nieuw-Zeeland wordt gescheiden door de Tasmanzee. Ten noorden liggen verder nog Nieuw-Caledonië, Fiji en Tonga.
De enige grote landmassa in het zuiden is Antarctica.
Nieuw-Zeeland heeft qua vormgeving een verrassende overeenkomst met Italië. Beide landen zijn ongeveer even groot en liggen ongeveer op dezelfde geografische breedte. Zelfs het schiereilandje aan de rugzijde van de 'laars' (Christchurch in Nieuw-Zeeland, respectievelijk Gargano in Italië) is aanwezig.
Over het algemeen kent Nieuw-Zeeland een gematigd zeeklimaat. Het noorden, dat dichter bij de evenaar ligt, is iets warmer dan het zuiden, maar de grootste klimatologische verschillen zijn te vinden tussen de west- en oostkust van het Zuidereiland. De veelal uit het westen waaiende wind zorgt voor uitzonderlijk veel neerslag in het zuidwesten. Ten oosten van de Nieuw-Zeelandse Alpen is het veel droger.
De zonnigste regio's zijn te vinden in het noorden van het Zuidereiland, dat dan ook veel wijngaarden heeft. In de Nieuw-Zeelandse Alpen valt tijdens de winter de neerslag veelal als sneeuw en hier zijn dan ook meerdere skigebieden te vinden.
Northland en Bay of Plenty in het noorden van het Noordereiland kennen dan weer een subtropisch klimaat en hier bevinden zich veel kiwiplantages.
Politiek
Nieuw-Zeeland is lid van het Gemenebest van Naties (het vroegere Britse Gemenebest). Daarmee is Charles III het staatshoofd. Hij wordt vertegenwoordigd door een gouverneur-generaal.
Het parlement zetelt in hoofdstad Wellington. Leider van dit kabinet is de premier en sinds 27 november 2023 is dat Christopher Luxon van de New Zealand National Party. De parlementsverkiezingen vinden om de drie jaar plaats, voor het laatst op 14 oktober 2023.
Verder is Nieuw-Zeeland lid van de Verenigde Naties, APEC, OECD en ANZUS.
Na een meningsverschil in 1985 met de Verenigde Staten over kernwapens heeft het ANZUS-verdrag wat schade opgelopen, omdat Nieuw-Zeeland tegen elke vorm van kernenergie en -wapens is. Het buitenlandbeleid van Nieuw-Zeeland wordt sinds 1987 sterk bepaald door het streven naar ontwapening en met name de afschaffing van massavernietigingswapens. Het land had in de periodes 1987-2011 en 2018-2023 een minister voor ontwapening en wapenbeheersing (Minister for Disarmament and Arms Control).
Nieuw-Zeeland is onderverdeeld in 17 regio's, die elk bestuurd worden door een regionaal gekozen raad.
Daarnaast bestaan er 74 zogenaamde territoriale autoriteiten (57 districten, 16 steden en de Chathameilanden). Dit zijn geen onderverdelingen van de regio's, maar een parallelle bestuursvorm die verantwoordelijk is voor andere zaken dan de regio's. Sommige territoriale autoriteiten liggen zelfs in twee verschillende regio's.
Verder zijn er ook vier overzeese gebiedsdelen die onder het bestuur van Nieuw-Zeeland vallen: de Cookeilanden, Niue, Ross Dependency en Tokelau.
Klimaatverandering heeft aanzienlijke gevolgen voor Nieuw-Zeeland. Het land kampt met stijgende zeespiegels, extreme weersomstandigheden zoals overstromingen en droogtes, en veranderingen in neerslagpatronen. Kustgebieden zoals Auckland en Wellington worden bedreigd, wat op termijn kan leiden tot ontheemding en verlies van eigendommen. Maar er worden zeker al maatregelen genomen.
Zo is er de wet van 2019 genaamd Climate Change Response (Zero Carbon) Amendment Act die doelen vooropstelt om de netto-uitstoot van broeikasgassen (met uitzondering van biogeen methaan) tegen 2050 tot nul te reduceren en de uitstoot van biogeen methaan te verminderen tegen 2030 met 10% en tegen 2050 met 24-27%.
Het nationaal plan voor klimaatadaptatie, gericht op het beschermen van infrastructuur, woningen, steden en culturele schatten tegen klimaatrampen.
De Dynamic Adaptive Policy Pathways planning (DAPP), een methode om adaptatiemogelijkheden te beoordelen en infrastructuurplanning te ondersteunen.
Overigens heeft Kiribati al gevraagd om opvang te krijgen voor zijn inwoners -voorlopig nog zonder succes.