|
|
P O L E N |
|
|
De kustlijn bedraagt 524 km. De grootste rivieren zijn de Wisla en de Oder. In het Tatragebergte (onderdeel van de Karpaten) ligt het hoogste punt, de Rysy (2499 meter). In het oosten ligt het grootste restant van het Europese oerbos: Bialowieza, op de grens van Polen en Wit-Rusland, is wereldberoemd vanwege de vrij rondlopende wisenten, de grootste Europese zoogdieren.
Het klimaat is een overgang van een gematigd zeeklimaat in het noorden en westen van het land naar een droog landklimaat in het zuiden en oosten. De neerslag bedraagt in de Karpaten en de Sudeten meer dan 800 mm per jaar; op de plateaus en meervlakten 600 tot 800 mm per jaar en in Centraal-Polen 450 mm. In de maanden september en oktober wordt het frisser en neemt de kans op regen toe, maar het aantal zonnige dagen is nog behoorlijk groot. November en december kennen veel mist en regen. De winters duren van half december tot in april en zijn door de oostenwinden in het oosten en het zuiden erg streng met veel sneeuwval. Rivieren en meren zijn in die regio's dan grotendeels bevroren. In de lange, warme zomerperiode stijgt de temperatuur tot boven 25 graden; in de winter daalt het kwik tot onder 0.
De huidige, typisch Midden-Europese vegetatie dateert vrijwel geheel van na de laatste ijstijd en in moerasgebieden en in de bergen treft men nog overblijfselen van de toendraflora, zoals de dwergberk, uit de tussenijstijden aan. Door ontginningen sinds de 13de eeuw en door de beide wereldoorlogen ging veel bos verloren.
De moeras- en heidegebieden zijn plantkundig zeer gevarieerd met o.a. 600 soorten mos en 1500 soorten paddestoelen.
De nationale bloem van Polen is de klaproos, nationale bomen zijn de witte els en de treurwilg.
De nationale vogel van Polen is de witte adelaar. De zwarte ooievaar wordt als een niet-erkend nationaal symbool beschouwd.
Politiek
Het politieke systeem van de Republiek Polen is vastgelegd in de Poolse Grondwet, die door de Nationale Assemblee op 2 april 1997 werd vastgesteld. Het is een parlementaire democratie met een premier als regeringsleider en een president als staatshoofd. De uitvoerende macht wordt uitgeoefend door de president en de ministerraad. De wetgevende macht wordt uitgeoefend door het parlement.
Het Poolse volk wordt vertegenwoordigd door een parlement dat uit twee kamers bestaat: de Sejm en de Senaat, die gezamenlijk de Nationale Assemblee vormen. De 460 leden van de Sejm worden voor een termijn van vier jaar verkozen volgens een systeem van evenredige vertegenwoordiging. De 100 leden van de Senaat worden om de vier jaar verkozen bij meerderheid van stemmen.
De president wordt in een algemene, rechtstreekse verkiezing voor een termijn van vijf jaar verkozen. Een president kan maximaal een keer worden herkozen. Hij ondertekent wetten en benoemt ambassadeurs en de premier. De president is tevens opperbevelhebber van het leger. De benoeming van de premier is onderworpen aan de goedkeuring door de Sejm.
Vrouwen die zich uitspreken tegen haat!
Tijdens de onafhankelijkheidsmars in Polen op 11 november 2017 werd aan alle zijden gedemonstreerd. De mars is een jaarlijks event dat de laatste jaren extreemrechtse en nationalistische groeperingen aantrekt. Een groot aantal deelnemers droegen en scandeerden xenofobe boodschappen zoals 'een wit Polen' en 'Europa zal wit of leeg zijn'.
14 moedige vrouwen besloten zich uit te spreken tegen het verspreiden van haatboodschappen. Ze maakten een banner met daarop 'Stop Fascisme' en liepen de mars. Ze haalden hun banner tevoorschijn, maar werden meteen aangevallen. Een vrouw verloor zelfs het bewustzijn en had medische zorgen nodig.
De Poolse autoriteiten sloegen er niet in de vrouwen te beschermen. Sterker nog: de vrouwen worden nu zelf bestraft voor hun actie.
10 jaar cel voor coronaposter!
De Poolse autoriteiten hebben twee activisten aangeklaagd voor het ophangen van posters waarin de regering wordt beschuldigd van het manipuleren van de coronastatistieken. De activisten kunnen één tot tien jaar gevangenisstraf krijgen. Ze hebben wel niets gestolen, maar toch worden ze beschuldigd van ‘diefstal en inbraak’, omdat de glazen kleppen van de advertentieruimtes op de bushokjes waren weggehaald om hun eigen poster op te hangen.
Steeds vaker worden critici in Polen geïntimideerd en tot zwijgen gebracht. Als deze zaak niet wordt geseponeerd, kan dit een ontmoedigend effect hebben op andere mensenrechtenverdedigers en hen extra belemmeren in hun werk.
Cassatieverzoek tegen vrijspraak activisten!
Elzbieta, Anna en Joanna zijn gekende mensenrechtenverdedigers uit Polen. Ze maken zich sterk tegen haat en discriminatie. En strijden al jaren voor een rechtvaardig en gelijk Polen.
Door hun vreedzaam activisme zijn ze het doelwit van de autoriteiten: ze werden aangeklaagd voor “het beledigen van religieuze overtuigingen”. Dat gebeurde nadat ze een poster van de maagd Maria met een regenboogaureool -het symbool van de LGBTI-pride vlag- hadden verspreid.
Het hebben, maken of verspreiden van posters als deze is geen misdaad maar valt onder de vrijheid van meningsuiting, een mensenrecht.
In maart 2021 werden ze een eerste keer vrijgesproken. De overheid ging in beroep. In januari 2022 werden de drie opnieuw vrijgesproken. Weerom tekenden de Poolse autoriteiten beroep aan, dit keer voor het Hof van Cassatie.
Hoewel de activisten al twee keer vrijgesproken werden, riskeren ze opnieuw 2 jaar cel, enkel dus omdat ze opkomen voor LGBTI-rechten in een klimaat van haat en discriminatie.
De zaak tegen Elzbieta, Anna en Joanna is een zoveelste voorbeeld van hoe de Poolse overheden het werk van vreedzame activisten aan banden wil leggen.
Gelukkig staan erg veel mensen aan de kant van deze activisten. Voor hun eerdere vrijspraak voerden honderdduizenden mensen actie en riepen de Poolse procureur-generaal op om de klachten in te trekken. De steun gaf hen de kracht om te blijven vechten voor hun rechten.
Presidentsverkiezingen 1 juni 2025
In een ongemeen spannende race, waarbij elke stem telde, haalde de conservatieve eurosceptische nationalist Karol Nawrocki het van zijn pro-Europese rivaal met 50,89% van de stemmen. Hierdoor dreigt in Polen een verlammende politieke blokkage, die ook impact zal hebben op de Europese Oekraïne-koers.
Zijn tegenstander, de centrum-liberaal Rafal Trzaskowski strandde dus op 49,11%. Enkele tienduizenden stemmen bepaalden wie de uiteindelijke winnaar werd: een minuscuul aandeel van de ruim twintig miljoen Polen die gingen stemmen en daarmee voor een recordopkomst van 72% zorgden.
De inzet van deze verkiezingen was hoog. Nawrocki had de steun van de partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) die tussen 2015 en 2023 aan de macht was en stevig had ingebeukt op de onafhankelijkheid van het rechtssysteem en de media. Nu kan er bijgevolg verwacht worden dat hij zijn presidentiële veto maximaal zal gebruiken om het beleid van de liberale premier Donald Tusk te blokkeren. Dat betekent dat Tusk een aantal belangrijke hervormingen niet zal kunnen doorvoeren: de gezondmaking van de rechtsstaat, de decriminalisering van abortus, de legalisering van het lgtbi-partnerschap. Overigens kreeg hij ook met de huidige president Andrzej Duda, eveneens van de PiS-partij, al regelmatig af te rekenen met een veto. Met andere woorden: in Polen dreigt een verregaande politieke blokkage die kan aanslepen tot aan de volgende parlementsverkiezingen van eind 2027.
Een Poolse president heeft niet alleen een veto om nationale wetten tegen te houden, maar vertegenwoordigt Polen ook ceremonieel op internationaal vlak en fungeert als opperbevelhebber van het leger. Hoewel de premier het buitenlandbeleid bepaalt, kan de president dat beleid faciliteren, hinderen of blokkeren.
Nawrocki zal als president wellicht ook zijn internationale rol maximaal willen uitspelen. Hij heeft een uitstekende relatie met de Amerikaanse president Donald Trump en werd begin mei al in het Oval Office ontvangen als 'de toekomstige president van Polen'. Nawrocki zal ook snel contact zoeken met andere anti-Europese leiders, bijvoorbeeld met de Hongaarse premier Viktor Orban. Hij zal verdeeldheid zaaien in het Poolse Buitenlandbeleid en zo de samenwerking met lidstaten als Duitsland en Frankrijk proberen te saboteren.
Hierdoor zal de uitgesproken Europese koers van premier Tusk onder druk komen te staan. Sinds zijn aantreden als premier, eind 2023, zocht die toenadering tot Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Samen met de Franse president Emmanuel Macron en de nieuwe Duitse Bondskanselier tuigde hij de zogenaamde Weimardriehoek op tussen Parijs, Berlijn en Warschau. Op die manier nam het Poolse aanzien in Europa snel toe, mede door een grote defensie-investering van 5% van het bnp waardoor het Poolse leger de derde grootste macht van de Navo werd, na de VS en Turkije.
Nawrocki's internationale netwerk bestaat vooral uit Amerikaanse Maga-Republikeinen ((Make America Great Again) en Europese populisten.
De kans bestaat dat de nieuwe president en zijn PiS-partij toenadering zullen zoeken tot twee extreemrechtse politici die het bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen, twee weken eerder, erg goed gedaan hadden: Slawomir Mentzen (14%), die ijvert voor de afbouw van de overheid, minimale belastingen en een harde aanpak tegen migranten en Grzegorz Braun (8%), die blijkbaar alleen bezig is met verzet tegen bepaalde groepen mensen, zoals migranten, vrouwen en joden. Als de PiS-partij na de parlementsverkiezingen van 2027 een coalitie zou vormen met extreemrechtse krachten, dreigt Polen helemaal in het Orban-kamp te belanden en opnieuw een anti-Europese paria te worden: net als tijdens de PiS-regeerperiode van 2015 tot 2023 waarbij Warschau op ramkoers kwam met Brussel omwille van de aantasting van de rechtsstaat en de aanvallen op onafhankelijke media.
Tot slot: tot hier toe was er een grote eensgezindheid om Oekraïne te steunen, ook de rechtse partijen zaten op dezelfde lijn. Maar die voortrekkersrol van Polen binnen Europa zou wel eens aan belang kunnen inboeten.