L   A   N   D   R   O   O   F

Toegang tot grond is fundamenteel om voedsel te garanderen. Voor kleine boeren in armere landen is grond de kern van hun bestaan, ze zijn ervan afhankelijk. Ze verbouwen er voedsel voor hun gezin en verkopen hun producten op de lokale markt. Maar grond wordt schaars en dus valt er veel geld mee te verdienen. Steeds meer vruchtbare landbouwgrond wordt verkocht of verhuurd aan grote buitenlandse investeerders. Deze investeringen vormen dikwijls een schending van de mensenrechten en zijn een bedreiging voor het milieu.
Er is sprake van landroof in die gevallen waar nationale overheden land laten kopen of pachten door nationale en/of internationale investeerders ten koste van de bestaanszekerheid van lokale bevolkingen. Vaak is er sprake van slechte registratie van eigendomsrechten en verkoopt de overheid grond die door de lokale bevolking al generaties bewoond of geëxploiteerd wordt. Deze mensen moeten soms gedwongen verhuizen of hun bedrijven opdoeken. Ook schade aan milieu kan de levenszekerheid van de lokale bevolking verminderen. Overheden kunnen visrechten verpachten met als gevolg dat er regelmatig sprake is van overbevissing. Lokale vissers kunnen daardoor niet meer rondkomen. Sinds de voedselcrisis van 2008 namen internationale investeringen in grond in ontwikkelingslanden toe en daarmee ook landroof. Ook de opmars van biobrandstoffen deed internationale investeerders vaker in grond investeren.

Mozambique 2015
Dit Afrikaanse land wilde miljoenen hectares verkopen aan Braziliaanse en Japanse projectontwikkelaars, maar het verliep niet volgens plan. Vooral de aanwezigheid van de lokale bevolking bleek een lastige bijkomstigheid.
De savanne in het noorden van Mozambique is vruchtbaar. Een perfecte plek dus voor een exportzone. Als er hier uitgestrekte sojaplantages worden aangelegd, zou dit gebied economisch nuttig kunnen worden, zoals eerder al is gebeurd in de cerrado, de Braziliaanse savanne. Het plan kwam in 2013 naar buiten.
De bevolking, zo'n vier miljoen mensen, bleek niet geraadpleegd. Volgens de nationale boerenorganisatie UNAC was het geschreven door ontwikkelingsexperts die nauwe banden hadden met de agrobusiness. De organisatie begon een grote campagne tegen deze geplande landroof. De lokale bewoners werden geïnformeerd over het geheime plan en over hun rechten. Mozambique heeft een goede Landwet. Daardoor konden de bewoners hun rechten opeisen, zoals het recht om te protesteren.
Hoewel het plan mislukt lijkt, blijft de regering vasthouden aan grootschalige buitenlandse investeringen als middel tot landbouwontwikkeling. Wordt ongetwijfeld vervolgd...

Modelwet?
In Nairobi kwamen eind april 2016 vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, overheid en mijnbouwbedrijven bijeen voor de lancering van een modelwet voor de mijnbouw, opgesteld door de International Alliance on Natural Resouces in Africa (IANRA). De modelwet laat zien dat de mijnbouwsector zo gereguleerd kan worden dat gemeenschappen niet langer de dupe zijn van mijnbouwactiviteiten, maar juist kunnen profiteren van de bodemschatten.
De officiële presentatie van de modelwet vond plaats bij de Ngondi-gemeenschap in de regio Olkaria, een paar uur rijden ten westen van Nairobi. Zij moesten verhuizen om plaats te maken voor een geothermische energiecentrale. De beloofde ontwikkeling die met de winning zou komen, bleef echter uit. In plaats van voorspoed kregen ze vervuiling van water, land en lucht, naast scheuren in de ondergrond en hun huizen. Veel van de inwoners van de gemeenschap werden ziek door het inademen van stof en het drinken van vervuild water. De werkgelegenheid kwam er niet, slechts het buurthuis kreeg electriciteit en de verharde weg stopt bij de aardwarmtecentrale en leidt niet naar het er achtergelegen dorp.
De International Alliance on Natural Recources in Africa (IANRA) stelde vast dat gemeenschappen in heel Afrika op dezelfde manier worden getroffen door mijnbouw. De bestaande wetten en beleidsdocumenten die de rechten van de mijngemeenchappen beschrijven, zijn onvolledig of tegenstrijdig en worden niet nageleefd.
In Olkaria werd door een lokale minister van grondstoffen een eerste toezegging gedaan over de implementatie van de modelwet. De gemeenschap gaat nu verder in gesprek met mijnbouwbedrijven en de overheid om te zorgen dat hun rechten ook echt nageleefd zullen worden.

Meer info op de site van La Via Campesina.

En helaas nog meer landjepik in de Guyana's!