|
|
N O O R W E G E N |
|
|
Noorwegen ligt in Noord-Europa, in het westelijke deel van Scandinavië. In het oosten zijn er landsgrenzen met Rusland (196 km), Finland (727 km) en Zweden (1619 km). In het noorden, westen en zuiden grenst het land aan de Barentszzee, de Noorse Zee, de Noordzee en het Skagerrak.
Tot Noorwegen behoren ook de eilandengroep Spitsbergen en het eiland Jan Mayen in de Noordelijke IJszee, evenals het eiland Bouvet in de Zuidelijke IJszee. Noorwegen eist tevens een deel op van Antarctica (Koningin Maudland en Peter I-eiland).
Continentaal Noorwegen is lang en smal, met enorm veel inkepingen (fjorden), die tot meer dan 200 km lang kunnen zijn. In Nordland, bij Hellemobotn (Tysfjord), is de afstand tussen het eind van de fjord en de grens met Zweden slechts 6,3 km.
Inclusief fjorden, kleine voor de kust gelegen eilanden en andere inhammen is de kustlijn minstens 25000 km lang! De kust is omzoomd met eilanden (in het bijzonder de eilandengroepen Lofoten en Vesterålen) en talrijke diep gekartelde fjorden. De Geirangerfjord is de bekendste en maakt, samen met de Nærøyfjord, deel uit van de werelderfgoedlijst van de UNESCO. Verder telt Noorwegen een groot aantal gletsjers. Jostedalsbreen heeft zijarmen als onder andere de Nigardsbreen en de Briksdalsbreen en is de grootste gletsjer van het Europese continent.
Noorwegen wordt vrijwel in zijn geheel beheerst door het Scandinavisch Hoogland, met als hoogste toppen de Galdhøpiggen met 2469 meter en de Glittertind met 2454 meter. De bergen en de plateaus worden afgewisseld door vruchtbare valleien en snelle rivieren, die hydro-elektrische energie leveren. De rivier de Glomma (Glåma), in het zuiden, is de langste rivier.
Er zijn 47 nationale parken in Noorwegen, waarvan zeven op Spitsbergen.
Vanwege zijn ligging aan de Atlantische Oceaan aan het einde van de warme Golfstroom heeft Noorwegen een mild en vochtig klimaat. De hele kust is het hele jaar door ijsvrij.
De westkust, het fjordengebied, heeft een zacht gematigd zeeklimaat, iets koeler dan Nederland en Vlaanderen. In het hoge noorden heerst een toendraklimaat en ten oosten van de bergketens een landklimaat. In sommige gebieden in de westelijke fjorden en het midden valt meer dan 4000 mm neerslag per jaar, terwijl de neerslag in het noorden en achter de bergen niet meer dan 600 mm per jaar bedraagt.
Politiek
In de periode na de Tweede Wereldoorlog verloren de sociaaldemocraten verschillende keren de meerderheid die ze voor en net na de oorlog wel hebben. De Arbeiderpartiet werd aan de linkerzijde verzwakt door een socialistische afsplitsing. Daardoor konden conservatieven, christendemocraten en liberalen een regering vormen. Vervolgens regeerden links en rechts afwisselend.
In het naoorlogs overheidsbeleid zijn twee prioriteiten duidelijk herkenbaar: een toegenomen welvaart en een rechtvaardige verdeling. Men probeert een balans te vinden tussen economische overwegingen en sociale gelijkheid. De invoering van het Noorse Nationale Verzekeringssysteem (1967) en de uitbreiding van grote delen van de sectoren onderwijs en gezondheidszorg maken deel uit van een grootschalige 'publieke revolutie'. De herverdeling van goederen tussen verschillende regio's en industrieën heeft de ontvolking van verafgelegen noordelijke en oostelijke gebieden kunnen beperken.
Noorwegen heeft intussen vier keer geprobeerd toe te treden tot de Europese Unie. In 1962 en 1967 stelde Frankrijk zijn veto en later in 1972 en 1994 werd het voorstel afgewezen door een referendum bij de Noorse bevolking. Noorwegen werd echter wel lid van een aantal andere Europese lidmaatschappen.
De Samen (Sami) (zie ook: Zweden)
Om munt te slaan uit de gestegen vraag naar koper gaf de Noorse overheid in 2019 toestemming aan mijnbouwgigant Nussir ASA om in het toendragebied van de Repparfjord een nieuwe kopermijn te openen, die jaarlijks 25 duizend ton koper kon gaan leveren.
Het Hooggerechtshof van Noorwegen oordeelde op 11 oktober 2021 dat de door de overheid uitgevaardigde licenties voor windmolenparken van het district Fosen (bij Trondheim) ongeldig zijn omdat het recht van de Samische rendierherders om hun cultuur uit te oefenen, ondermijnd wordt. De rendierhouderij is een belangrijk fundament van de Samische taal en cultuur. Volgens UNESCO wordt de Zuid-Samische taal met uitsterven bedreigd.
De windmolenparken, met in totaal 151 windmolens, hoogspanningslijnen, wegen en andere infrastructuur, bezetten de helft van de winterweiden voor rendierherders in Fosen.
De Samen zijn een inheems volk dat traditioneel gevestigd is in Noorwegen, Zweden, Finland en Rusland. In de Scandinavische landen wordt etniciteit niet geregistreerd, dus zijn er geen officiëe cijfers over hun aantal. Maar er wordt aangenomen dat er tussen 40.000 en 60.000 Samen in Noorwegen wonen. De meerderheid onder hen woont in wat wordt beschouwd als het traditionele Samische nederzettingsgebied in Midden- en Noord-Noorwegen.
Net als bij andere inheemse volkeren is de traditionele economie van de Samen nauw verbonden met de natuur en een belangrijk fundament van hun taal en cultuur. Vissen, jagen, vallen zetten, verzamelen, ambachten en rendierhouderij staan centraal in de Sami-traditie. Er zijn traditioneel elf verschillende Sami-talen.
Samen worden politiek vertegenwoordigd in 3 Samenparlementen: in de Sameting in Karasjok (Noorwegen), in Inari (Finland) en in Kiruna (Zweden).
Het recht van inheemse volkeren en minderheden om hun cultuur uit te oefenen staat verankerd in het internationaal recht. Het Noorse Hooggerechtshof heeft geoordeeld dat de windmolenparken van Fosen in strijd zijn met de mensenrechten, aangezien het hoeden van rendieren een belangrijke basis vormt van de Samische taal en cultuur. Het Hooggerechtshof concludeerde in zijn vonnis dat het besluit van de regering om een concessie te verlenen voor de windmolenparken in strijd is met de rechten van de rendiereigenaren op grond van artikel 27 van het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR) en dat de concessies daarom ongeldig zijn.
Tommy Olsen (mei 2026)
Positief nieuws voor mensenrechtenverdediger Tommy Olsen: Noorwegen mag hem niet uitleveren aan Griekenland. Dat heeft een Noorse rechtbank besloten. De Griekse autoriteiten hadden een arrestatiebevel tegen hem uitgevaardigd vanwege zijn hulp aan mensen op de vlucht.
Het Hof van Beroep van Hålogaland (Bodø) wees op 15 mei het verzoek van Griekenland af. Hierdoor is er geen direct risico meer dat hij wordt uitgeleverd. Amnesty International is blij met dit goede nieuws en bedankt alle mensen die samen actievoerden tegen de uitlevering.
Met zijn organisatie Aegean Boat Report documenteerde Olsen pushbacks en andere ernstige mensenrechtenschendingen tegen mensen op de vlucht en migranten. Ook was hij een telefonisch en online aanspreekpunt voor mensen op de vlucht die in nood waren op zee. Hij werd in maart 2026 in Noorwegen gearresteerd op basis van een Europees aanhoudingsbevel van de Griekse autoriteiten.
33.624 mensen tekenden de spoedactie-petitie van Amnesty International tegen het uitleveringsverzoek. Ook sprak Amnesty de Griekse autoriteiten aan om alle aanklachten tegen Olsen in te trekken. "Deze zaak ging nooit alleen over mij persoonlijk," zei Olsen na de uitspraak, "maar over de vraag of het documenteren van mensenrechtenschendingen en het betuigen van solidariteit met mensen op de vlucht in Europa als een misdrijf kan worden beschouwd. Hoewel deze spoedactie nu ten einde loopt, blijft de situatie in de Egeïsche Zee ongewijzigd."
Het Europees aanhoudingsbevel tegen hem is nog steeds van kracht, wat betekent dat hij nog steeds te maken heeft met beperkingen van zijn bewegingsvrijheid en een aanhoudende onzekerheid.
Ook Olsens collega-mensenrechtenverdediger Panayote Dimitris van de ngo Greek Helsinki Monitor is aangeklaagd. Beiden worden verdacht van het vormen van en deelnemen aan een criminele organisatie, mensensmokkel en het faciliteren van illegale binnenkomst en verblijf. Hier is geen voldoende bewijs voor, stelt Amnesty International. Ook misbruiken de Griekse autoriteiten met deze aanklachten de wetgeving tegen mensensmokkel.
Omdat de Griekse autoriteiten weinig tot niets doen om pushbacks te stoppen en de verantwoordelijken aan te pakken, is het werk van Olsen en zijn collega's van cruciaal belang. Want deze schendingen mogen niet onopgemerkt blijven.
Dat de Griekse overheid Olsen en Dimitris vervolgt, was geen verrassing: het gaat hier om dezelfde autoriteiten die in 2018 een ongegronde vervolging instelden tegen Pieter Wittenberg uit Nederland, Seán Binder en 22 andere mensenrechtenverdedigers. Die zaak leidde tot 7 jaar slopende rechtsonzekerheid. In januari 2026 sprak de rechtbank op het Griekse eiland Lesbos die mensen vrij van alle aanklachten.
Pieter Wittenberg overleed twee maanden later, op 15 maart 2026. Hij was 78.